Eva Dewaele | Fotogr. :Johan Persson
Artifact
Hoewel de Amerikaan William Forsythe in zijn jeugd naar Fred Astaire keek en in de keuken rock ‘n’ roll oefende met de koelkast, geldt hij als een meer 'Europees' gericht choreograaf. Dat heeft wellicht te maken met zijn interesse voor Franse filosofie en met name voor poststructuralisten als Michel Foucault, dwarse denkers - verwant aan de postmodernisten - die geen genoegen nemen met het status quo van de grote verhalen en liever de autoriteiten
(de auteur, het kunstwerk, de perceptie...) destabiliseren en deconstrueren.
Dat geldt ongetwijfeld voor Artifact, Forsythe's werk uit 1984 - zijn eerste als directeur van het Ballett Frankfurt.
Dit baanbrekende opus oogstte bij zijn creatie allesbehalve unaniem succes, maar is ondertussen een publieks-trekker van het gehalte van Het Zwanenmeer geworden. Het mag een maat zijn - niet alleen voor de snelheid waarmee artistieke vernieuwingen tot de mainstream doordringen - maar vooral voor de intrinsieke kwaliteit van Artifact.
Artifact is een avondvullend werk in vier delen dat tekst combineert met een uitgebreid repertoire aan gebarentaal
en uiterst formele pure-dance gedeelten, en soms ook woeste combinaties van dat alles. Forsythe liet zich hierbij grotendeels leiden door zijn interesse in het bewegingsmodel van de Slovaakse danstheoreticus Rudolf von Laban.
In dit systeem wordt het lichaam beschouwd in relatie tot 27 punten die samen een imaginaire kinesfeer vormen die
de limieten aanduidt waarbinnen het menselijk lichaam zich in de ruimte kan uitbreiden.
Visueel vertaalt dit zich in Artifact als dans die onmiddellijk herkend wordt als ballet maar tegelijk de schok van het nieuwe teweegbrengt omdat Forsythe configuraties van vertrouwde posities wijzigt en conventionele transities tussen danspassen ofwel vermijdt of daarentegen buitengewoon beklemtoont. In termen van het von Laban model stelt Forsythe het zo: "Het is als ballet, waarin danspassen ook naar uitwendige punten gericht worden (croise, efface ...), behalve dat hier alle punten even belangrijk zijn, dat non-lineaire bewegingen ook mogelijk zijn en dat verschillende lichaamsdelen naar de punten toe kunnen bewegen in verschillende tijdspannes."
Inhoudelijk stelt Forsythe zich - daarbij geïnspireerd door Foucault & Co - de vraag hoe wij betekenis afleiden uit context. Die twijfel aan het statuut van de perceptie geeft hij in Artifact letterlijk een spreekstem in de persoon van “een vrouw in historisch kostuum”, die de verschillende akten aan mekaar praat, en die van “een man met een soort megafoon”. De tekst gaat over “stepping inside of outside”, over herinnering en vergeten, over zien wat je denkt te zien... In de fragmentatie van het werk - Forsythe deconstrueert het klassieke ballet en bouwt het weer op, maar niet noodzakelijk in dezelfde volgorde, zoals Picasso met zijn modellen deed - reflecteert zich Forsythes epistemologisch standpunt. Hij vraagt ons, het publiek, onze waarneming van wat we op de scène zien in twijfel te trekken.
“Hoe werkt het vocabularium van de dans?” is een andere vraag die Forsythe lijkt te stellen. En zodoende verlegt
hij de grenzen van de balletgrammatica en ondermijnt hij allerlei theaterconventies. Zo is de relatie tussen solisten
en corps de ballet onvoorspelbaar, het licht verbergt of onthult afwisselend, de choreograaf gebruikt het gehele lichaam van de dansers, het verticale plan negerend dat de zo typische werkruimte is voor het klassieke ballet,
kneedt hen in ongekende extensies en verbluffende spierarticulaties, wijzigt de dynamiek waarmee zich koppels vormen en introduceert een soort onevenwicht dat als een vloek is in de kerk van het klassieke ballet.
„Artifact, een cycloon die de toeschouwer uitgeput, ontredderd en vol bewondering achterlaat.“ (Le Figaro)
„Terwijl hij het (de kunst) afbreekt tot zijn eigen losse stukjes, creëert hij opnieuw materiaal, waaruit hij - op een hopelijk niet te ver afgelegen dag - iets nieuws doet verrijzen.“ (Stuttgarter Nachrichten)
Vlaamse Opera
vr 22/5/2009 - 20.00
za 23/5/2009 - 14.00
za 23/5/2009 - 20.00
zo 24/5/2009 - 15.00*
ma 25/5/2009 - 20.00
wo 27/5/2009 - 20.00
do 28/5/2009 - 20.00*
Tickets - Vlaamse Opera Antwerpen
* (voorstellingen met een * worden voorafgegaan door een inleiding - zie rondleidingen)